Аргәын Алхас Валико-иԥа (03.05.1972, Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. Аҟәа, 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
Аҭыжьымҭақәа: урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012; Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
