Иналукааша арккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы  Самсон Ҷанба диижьҭеи 140 шықәса ҵит.

Самсон Иаков (Иақәыԥ)-иҧа Ҷанба диит 1886 ш. ииун 18 рзы  Аҧсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭан (харада ахара идҵаны ддырӡит  – 1937 ш.). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аҧсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аҧсышәалеи урысшәалеи.

Аҧсны, Драндатәи ауахәаматә школ далгеит, иара убас Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи, Қәҭешьтәи ақыҭанхамҩатә школи (1907). Аҧсныҟа даныхынҳә аҧсуа бызшәа дирҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, аха арҵаҩра азы аршаҳаҭга ахьимамыз азы иусура ааныркылеит. Ашьҭахь Хонтәи (Қырҭтәыла) арҵаҩратә семинариа дҭалеит. 1914 ш. иҵара даналга аҧсуа қыҭақәа рҟны алагарҭатә школқәа реиҳабыс дҟарҵеит, аҧхьа Кәтол ақыҭан, нас, 1915 ш. Аӡҩыбжьа ақыҭан. Усҟан Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь днашьҭын аҭыҧантәи афельдшер иҧҳа Аҟәатәи аҳәса ргимназиа иалгахьаз Елена Никонор-иҧҳа Гоиден. Хара имгакәа С. Ҷанбеи лареи рыҧсҭазаара еиларҵоит.

Кәыдрытәи аучасткаҿы С. Ҷанба акультура-рккаратә усура ду мҩаҧигон.

1916 ш. инаркны С. Ҷанба Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҟаз алагарҭатә школ напхгаҩыс даман, араҟа аҧсуа бызшәеи агеографиеи рзы рҵаҩысгьы дыҟан. Аҵаҩцәа рзы хәарҭара алоуп, хымҧадагьы иахәҭоуп ҳәа дахәаҧшуан аҭоурыхи, агеографиеи, атәылаҿацә гәакьа акультуреи рганахьала адырра рыҭара, ихаҭагьы ари ахырхарҭала илиршоз рацәан.

1918-1920 шш. раан Аҧсны Жәлар Рсовет далан. Араҟа иара, насгьы Д. Аланиа, М. Цагәриа, И. Маан иаҧырҵеит аоппозициатә гәыҧ «ихьыҧшым асоциалистцәа». Аҧсни аҧсуа жәлари ринтересқәагьы рыхьчон. 1921-1925, 1930-1932 шш. раан ССР Аҧсны аҵара азы Жәлар Ркомиссариат напхгара аиҭон. Жәлар ркомиссарк иаҳасабала С. Ҷанба зныкымкәа далахәын, дагьықәгылон Москва 1923-1924 шш. раан имҩаҧысуаз аидгылатәи автономтәи республикақәа аҵара азы жәлар ркомиссарцәа реилацәажәарақәа рҟны. 1923-1928 шш. рзы – агазеҭ «Аҧсны ҟаҧшь» аредактор хадас дыҟан. 1923 –1930 шш. раан – ССР Аҧсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет дахантәаҩын. Иара убас Қырҭтәыла Ацентртә Анагӡаратә Комитети, Аахыҵ-Кавказтәи Ацентртә Анагӡаратә Комитети, СССР Ацентртә Анагӡаратә Комитети дрылан. 1932-1937 шш. рзы Аҧсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс аус иуан. 1934 ш. Москва, асовет шәҟәыҩҩцәа актәи Зегьеидгылоутәи реизара ду аделегатс дыҟан.

С. Ҷанба дрылахәын аҧсуа нбан ҿыц аус адулареи аҧсуа литературатә бызшәа аиӷьтәреи, ажәарқәеи ашколқәа рзы (авторс дрымоуп Аҧсны агеографиа, «Аҧсабараҵара. Алагарҭатә классқәа рзы» (1925), арҵага шәҟәқәеи, афольклортә материалқәа реизгареи рыҭҵаареи. Ацхыраара риҭон ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа, ахшыҩзышьҭра бзиа риҭон алитературатә кружокқәа.

С. Ҷанба илагала шьардоуп аҧсуа литератураҿы. Ирҿиаратә усура ахацыркра амадоуп апублицистика. Раҧхьатәи истатиақәеи иазгәаҭақәеи ркьыҧхьуан аурысшәала иҭыҵуаз агазеҭқәа «Закавказская речь», «Сухумский листок», ашьҭахь – «Сухумский вестник». Ирҿиаратә лшарақәа еиҳаракгьы иахьааҧшыз раҧхьатәи аҧсуа газеҭ «Аҧсны» (1919-1921) адаҟьақәа рҟны ауп. Уи аҧҵараҿгьы далахәын, иааҧсарақәа ыҟан, аредакциа аколлегиа далан. Агазеҭ ианылеит иҵарыз ипублицистикатә статиақәа, урҭ ирныҧшуан иполитикатәи иуаажәларратәи дунеихәаҧшышьа.  

«Аҧсны» адаҟьақәа рҟны икьыҧхьын раҧхьатәи исахьаркыратә ҩымҭақәагьы: апоема «Ашьха ҭыҧҳа. (Аҧсны)» (1919), аҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» 4-хәҭакны (1919). Ари амилаҭтә сахьаркыратә литератураҿы раҧхьатәи драматә ҩымҭоуп, зныкымкәа иқәдыргылахьеит Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы. 

С. Ҷанба авторс дрымоуп иара убас апиеса «Аҧсны-Ҳаным», ажәабжьқәа маҷымкәа, аповест «Сеидыҟ» уҳәа иҵегьы.

Ианҵаз жәлар рлакәқәеи рҳәамҭақәеи С. Ҷанба иеиҭагамҭаны еиуеиҧшым ашәҟәқәа иргәылалеит, урҭ рхыҧхьаӡараҿы «Абхазские сказки» (Аҟәа, 1935).

1937 ш. С. Ҷанба харада ахара идҵаны дырӡын, ҩеижәа шықәса инареиҳаны иҩымҭақәа ркьыҧхьра азин ыҟамызт, ашәҟәыҩҩы инапылаҩырақәа жәпакгьы бжьаӡит. Дыриашан 1950-тәи ашықәсқәа рзы (1958 ш.).

Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы иҭыжьын ипрозеи, ипоезиеи, идраматургиеи, ипублицистикеи еидызкыло ишәҟәқәа маҷымкәа. Урысшәала иҭыжьыз иреиуоуп: Апсны-ханым. Пьеса в 4-х действиях. Сухум, 1923; Сеидык. Повесть. Тифлис, 1935; Избранное. Сухуми. 1960; На пути к сознательности. (Статьи и заметки, 1911-1916 шш.). Сухуми, 1982; Сочинения. Сухуми, 1987.

Амилаҭтә литератураҿы еиԥш, аԥсуа доуҳатә культура арҿиараҿы Самсон Ҷанба илиршаз шьардоуп,  ихьӡ узаҟәымҭхо егьаанхоит.