Аҧсуа шәҟәыҩҩцәа раҧхьатәи рабиҧара иаҵанакуаз еицырдыруа ажәа азҟаза Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иҧа Дарсалиа диижьҭеи 120ш. ҵит.

Ӡ.Дарсалиа диит Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыҧ ақыҭан 1898ш. август 16 рзы. Апрозаик, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы Ӡ.Дарсалиа СССР-и Аҧсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан.

Ӡ.Дарсалиа аҧхьа аҵара иҵон Гәыҧтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан Кәтол ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсаны диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аҧсныҟа дхынҳәыр акәхоит.

1928ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аҧсны ҟаҧшь» («Аҧсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиҧынкыланы агазеҭ аҭакзыҧхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937ш. аамҭала Аҧснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыҧуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.

Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аҧхьа апоезиа ала раҧхьатәи ишьаҿақәа еихигазаргьы, хара имгакәа апрозахь диасуеит. С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аҧсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаҧыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургиа» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаҧиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аҧсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, Ӡ.Дарсалиа иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аҧхьаҩцәа децгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.

Ӡ.Дарсалиа авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амаҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аҧсҭазаара аҟнытә».

Ашәҟәыҩҩы аҧсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иҧҳа».

Хымҧада, амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа иҩымҭақәа даҽаӡәы ирҿиара излаламҩашьо ала аҧхьаҟагьы еиҵагыло абиҧарақәа инарҭбааны ирыҧхьо, ирдыруа иҟалароуп. Излаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырҧшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа. Ҳәарада, аҧсуа литература арҿиараҿы, алитературатә бызшәа аихаҳараҿы злагала шьардоу дреиуоуп ашәҟәыҩҩы.

Ӡаӡ Харитон-иҧа Дарсалиа иҧсҭазаара далҵит 1977ш. рзы, анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.